فرش ایرانى همواره یكى از صادرات سنتى ایران بوده كه از دیرباز به دلیل كیفیت بى نظیر آن در مواد ، طرح ، نقش و بافت ، مشتریان زیادى در اقصى نقاط جهان داشته است.صنعت فرش ایران كه شهرت جهانى دارد به گفته چند تن از مسوولان ، كارشناسان و دست اندركاران این صنعت، در دهه اخیررقیبانى همچون فرش هاى چینى پیدا كرده و یا در زمان هایى مورد تحریم دشمنان ایران اسلامى از جمله آمریكا قرار گرفته ، اما هرگز بازار فروش و صادرات آن به دلیل وجود بازارهاى مشتاق فرش ایرانى ، توقف نداشته است.رضى میرى- عضو هیات مدیره اتحادیه صادركنندگان فرش- در نشست چشم انداز صنعت فرش ایران و راهكارهاى توسعه تجارى' ایرنا مى گوید: فرش در گذشته مهم ترین قلم صادراتى كشور بشمار مى رفت اما مدتى است كه در رتبه بندى كالاهاى صادراتى مقام نخست را ندارد، هر چند كه این ظرفیت و توان مندى همیشه در این هنر- صنعت وجود دارد كه بتواند به جایگاه واقعى اش در سبد صادراتى كشور دست یابد.وى درباره تاثیر احتمالى تحریم هاى اخیر غرب بر فرش ایران مى افزاید: صنعت فرش خیلى زودتر از این تحریم ها با تصمیم هاى سیاسى و خصمانه مواجه شده، به گونه اى كه از سپتامبر سال ۲۰۱۰ دولتمردان آمریكایى بصورت یكجانبه پس از ۱۰ سال، بار دیگر اقدام به تحریم این صنعت كردند.عضو هیات مدیره اتحادیه صادركنندگان فرش با اشاره به اینكه اقدام هاى بسیار زیادى از جانب بخش خصوصى ایران در راستاى منصرف ساختن این تصمیم آمریكاییان صورت گرفته ، اظهارمى دارد: طى رایزنى هایى كه با همكاران و شركاى تجارى اروپایى داشتیم، سعى در قانع كردن دولتمردان آمریكایى نمودیم تا آنان را به این نكته رجوع دهیم كه این صنعت ایرانى متعلق به قشر ضعیف و زحمتكشى همچون قالیبافان و رنگرزان ایرانى است و نباید در مورد آن تصمیمات سیاسى اتخاذ كرد.میرى ادامه داد: متاسفانه این رایزنى ها نیز نتیجه اى نداد و كماكان این تحریم ناعادلانه و صرفا سیاسى در مورد فرش ایران اعمال مى شود.
تحریم ها مى تواند فرصتى طلایى براى افزودن بازارهاى هدف براى فرش ایران شود
در ادامه این نشست سیدجلال الدین بصام- رئیس انجمن علمى فرش ایران و مدرس دانشگاه- نیز اظهارمى دارد: صنعت فرش ایران تا سال ۸۱ رتبه نخست را در سبد كالاهاى غیر نفتى كشور داشت اما بعد از آن دچار نزول رتبه شد به گونه اى كه هم اكنون داراى رتبه دهم است.وى مى گوید: از مجموع این ۱۰ قلم كالا، هشت مورد مربوط به فرآورده هاى نفتى و كالاهاى پتروشیمى بوده و سپس پسته است كه در سبد صادرات غیر نفتى رتبه نخست را دارد.همچنین از نظر نسبت صادرات غیر نفتى كشور، نزدیك به دو درصد سبد ارزى كشور را صنعت فرش تشكیل مى دهد و این درحالى است كه پسته میزان صادراتش چهار درصد است.رئیس انجمن علمى فرش ایران مى افزاید: تحریم فرش ایران از جانب آمریكا مى تواند هم براى فرش ایران زیان آور و هم یك فرصت طلایى تلقى شود، چرا كه در قرآن كریم هم آمده كه چه بسا چیزى را خوش نداشته باشید، حال آنكه خیر شما در آن است و یا چیزى را دوست داشته باشید، حال آنكه شر شما در آن است و خدا میداند، و شما نمیدانید بصام با تاكید بر اینكه مى توان این تحریم را اگر بر اساس فرمایشات پیامبر اكرم (ص) و دستورات اسلام عمل كنیم، به یك نقطه قوت تبدیل كرد، خاطرنشان مى سازد: با توجه به میزان تولیدى كه در كشور صورت مى گیرد مى توانیم با تغییر جهت روى بازارها ، از مناطق جدیدى براى بازاریابى بهره مند شویم.
بازاریابى جدید علاوه بر جبران خلاء مى تواند سبب افزایش بازارهاى مصرفى كشور در صورت برداشتن تحریم باشد.بازارهاى نیم كره جنوبى(كره زمین) هنوز توسط بازرگانان فرش ایرانى فتح نشده و ناشناس باقى مانده است، همچنین هنوز در كشورهایى مثل استرالیا، افریقاى جنوبى، برزیل، شیلى، ونزوئلا، ویتنام، بازارهاى آسیا همچون چین و هند فعالیت مشخص و ساماندهى شده اى نداشته ایم.تحریم هاى بانكى و فرشى براى این هنر - صنعت، ممكن است تاثیر منفى داشته باشد ، اما این ما هستیم كه مى توانیم با كاهش میزان تاثیرات آن را به عامل مثبت و فرصتى طلایى تبدیل كنیم.
بخش خصوصى مى تواند راه هاى جدیدى براى دور زدن تحریم ها كشف كند
در ادامه این نشست صمیرى- عضو هیات مدیره اتحادیه صادركنندگان فرش- یادآور شد: نباید رقم ۷۴ میلیون دلار صادرات به امارات را میزان فرشى بدانیم كه در آن كشور مصرف مى شود چرا كه امارات داراى چنین توان مندى و ظرفیتى از لحاظ جمعیتى و مساحت كشورى نیست. هر چند كه امارات را بازار مناسبى براى فرش در آینده مى بینم و باید روى آن بیشتر سرمایه گذارى كرد، ولى این رقم كنونى آمارى نیست كه در این كشور جذب مى شود.
هم اكنون امارات متحده عربى به سبب تحریم هاى بانكى ، به مركزى براى صادر كردن فرش ایرانى براى دیگر كشورها تبدیل شده است.
هیات مدیره اتحادیه صادركنندگان فرش مى گوید: گرچه بسته شدن بعضى راه ها منجر به باز شدن مسیرهاى دیگر خواهد شد، اما در مورد فرش باید عنوان كرد كه اساسا توجه مشترى به فرش دستبافت ایرانى در سه طبقه «متكى بر فرهنگ نسلى»، «فرهنگ جغرافیایى» و «فرهنگ سنتى» است.
بر همین اساس در جریان كسب بازارهاى جدید بازرگانان ایرانى با مشكلاتى مواجه خواهند شد، چرا كه شاید در آن كشورهاى هدف، فرهنگ مصرف فرش ایرانى همچون آمریكا و آلمان نباشد و یا از منظر جغرافیایى همچون ژاپن فرش پشم ایرانى در هواى شرجى زیاد به مذاق مردمانشان خوش نیاید. رضى مى افزاید:
برنامه تحریم یك بخشى دارد كه تجار ایرانى نمى توانند كارى انجام دهند چرا كه حاكمیت تشخیص داده كه باید در مقابل زورگویى و زیاده خواهى مستكبرین ایستادگى كند.
دور زدن تحریم ها و برداشتن موانعى كه مى تواند براى تحریم ها موثر باشند، اقداماتى است كه فعالان بخش خصوصى و تجار ایرانى در چنین شرایطى مى توانند آنرا انجام دهند.
هم اكنون با افزایش نرخ ارز شرایط مناسبى براى
تولید كننده ها و صادركننده ها بوجود آمده است چرا كه اگر این نرخ كاهش مى یافت، سود آن به جیب وارد كننده ها رفته و بخش هاى داخلى تولیدى ورشكست مى شدند.
رئیس كنفدراسیون صادرات ایران خاطرنشان كرد: ولى هم اكنون به سبب نبود ثبات در بازارها و نیز حباب موجود، این افزایش نرخ ارز كمك چندانى به تولیدكننده ها و بازرگانان نكرده است.
دولت اقدام هاى بسیار ارزشمندى در راستاى حمایت از تولیدكنندگان و صادركنندگان فرش صورت داده است
بر اساس این گزارش عابد-مدیر عامل شركت سهامى فرش ایران -نیز در این نشست مى گوید: متاسفانه در چنین شرایطى در داخل كشور نیز به نوعى اقدام به خود تحریمى كرده و ضربات جبران ناپذیرى به این صنعت مى زنیم.
صنعت فرش در كشور جایگاه ثابتى نداشته و هنوز متولى خودش را نمى شناسد به گونه اى كه برخى مواقع صحبت از پیوستن به سازمان میراث فرهنگى، گردشگرى و
صنایع دستى مى شود و در برخى اوقات نیز زمزمه هاى زیر مجموعه شدن در وزارت جهاد كشاورزى شنیده مى شود.
باید هر چه سریعتر این صنعت در كشور داراى ثبات
جایگاهى شود و اگر شوراى عالى ادارى مقرر كرده كه این صنعت زیر مجموعه وزارت صنعت، معدن و تجارت
شود باید هر چه سریعتر این امر محقق شود.
خوشبختانه هم اكنون دولت نیز اقدام هاى مناسبى براى حمایت از صادرات این كالا صورت داده است به گونه اى كه علاوه بر تبلیغات فرش ایرانى در دیگر كشورها، حمایت مالى نیز در اعزام تجار ایرانى به نمایشگاه ها صورت مى دهد.
بازاریابى و اعزام
هیات هاى ایرانى به كشورهایى همچون چین و آمریكاى لاتین، اختصاص یارانه براى برگزارى نمایشگاه ها، اعطاى تسهیلات به تولید كننده ها از جمله دیگر حمایت هاى دولت براى صنعت فرش است.
همچنین از دیگر اقدام هاى ارزشمند دولت دهم در راستاى حمایت از این صنعت و ایجاد انگیزه براى تولیدكنندگان، آموزش و بیمه كردن قالیبافان كشور بوده به گونه اى هم اكنون بیش از ۱۲۰ هزار نفر شاغل در امر تولید فرش زیر چتر حمایتى بیمه قرار گرفته اند.
صنعت فرش از نبود متولى در رنج است
بصام رئیس انجمن علمى فرش ایران در وضعیت فرش در كشور مى افزاید: بازار داخلى فرش، وضعیت بسیار مطلوبى دارد به گونه اى كه میزان فروش فرش در كشور به نسبت جمعیت بسیار بالاتر از دیگر ملل جهان است.
كشورهایى همچون هند و پاكستان بیش از ۹۹ درصد تولیدات فرشى خودشان را صادر مى كنند اما در ایران بیش از ۱۵الى ۲۰ درصد از تولید در داخل كشور مصرف مى شود.فرش دستبافت كالاى نسبتا گران قیمتى است و در بین اقلام مصرفى جزو كالاهاى گران قیمت بشمار مى رود و برهمین اساس بصورت تخمینى تنها دو درصد جامعه از فرش دستبافت استفاده مى كنند، بنابراین هر چند بازار داخلى، مركز مناسبى بشمار مى رود ولى بازار زاینده اى نیست.هفتاد میلیون جمعیت ایران در مقابل هفت میلیارد جمعیت دنیا، یك درصد بیشتر نیست و اگر بخواهیم فقط به عرضه فرش در داخل كشوربیندیشیم خیلى موفق نخواهیم بود؛ بر همین اساس باید ضمن توجه به داخل تمركز بیشترى براى تقویت صادرات داشته باشیم.باید تمركز بیشترى به كشورهایى كه از لحاظ اقتصادى تازه به قدرت رسیده اند همچون روسیه، برزیل و چین داشته و براى تقویت این هنر حتى با این كشورها همكارى در تولید فرش ایرانى داشته باشیم.رئیس انجمن علمى فرش ایران خاطرنشان كرد: بایستى بازاریابى هدفمند و با كمك بخش خصوصى صورت گیرد و برهمین اساس نیز دولت در بازاریابى مقاصد هدف جدید گام هاى موثر و جدى تر بردارد و حمایت هاى بیشترى از تولیدكنندگان و صادركنندگان فرش داشته باشد.هم اكنون مهم ترین دغدغه صادرات فرش، بحث مدیریتى آن است چرا كه در امر تولید اقدام هاى مناسبى صورت گرفته است، باید براى سروسامان دادن این صنعت هر چه سریعتر متولى آن مشخص شود.متاسفانه كشورهایى كه از منظر توانایى تولید و هنر و ظرافت در اندازه فرش ایران نیستند در امر بازاریابى بهتر از ما عمل مى كنند.